Dadelijk gaan we naar het dakterras van het Nile Hilton om nog één keertje de zon achter de piramiden te zien zakken. Morgen om 14:15 uur landen we met Egyptair vlucht 757 op Schiphol. Dit is voorlopig de laatste post op het Kaïrolog. Ma’as salaama!
De stad slokt me op. Ingesponnen tussen de winkeltjes, de automonteurs, de ahwa’s, de makwagi, de bawwèb en iedereen die me kent en groet. Als mijn vlucht niet al geboekt was, zou ik hier verdwijnen tussen het zwart van de straat en het bruin van de muren. Opgaan in de dieselwolken en het langs mijn hand suizende verkeer terwijl ik met ogen dicht ik de weg oversteek. Wegzakken in het samengepakte vlees in de metrowagon. Eindeloos lopen, de putten, stenen en het vuil ontwijkend. Totdat iedereen thuis mij vergeten is. De felle halogeenverlichting verblind me. Ik koop Luxor bier, ik ben moe. Ik heb het verdiend.
Onze Bulgaarse babysit studeert Grieks en Latijn in het Arabisch aan de Universiteit van Kaïro. Ze is streng en veeleisend. Zo is het haar gelukt om Victoria nee te leren in het Bulgaars. Als Victoria iets doet wat niet mag, bijvoorbeeld de gang inkruipen of met haar handjes aan het stopcontact friemelen, roept ze né. Victoria stopt meteen en kijkt vragend achterom. Met een beetje aanmoediging komt ze naar je toe gekropen.
Deze foto is op El Gezira gemaakt, een eiland in de Nijl. De Gezira Sporting Club, een voormalige paleistuin, is de enige open groene ruimte in de stad. Het Nijldal is helemaal volgebouwd. De middeleeuwse stad lag aan de rand van de woestijn. De oostelijke oever is begin vorige eeuw bebouwd en de westelijke oever in de jaren zestig. In de omringende woestijn werd tot voor kort niet gebouwd. In de woestijn wonen Arabische stammen en Bedouinen. De échte Egyptenaar wil alleen tussen het weelderige groen van het Nijldal wonen.
In mijn jeugd droomde ik ervan om in de Teletijdmachine van Professor Barabas te stappen en me in het leven van de Middeleeuwen of de Oudheid te storten. In Kaïro heb je geen tijdmachine nodig. Je neemt de metro naar El Moneeb en je gaat lopen. Eerst moet je door een schemerzone. Je loopt over een onverharde weg in de stofwolken van mini-busjes, riksja’s en paardenkarren. Het vuilnis ligt hoog opgetast, stinkt en staat soms in brand. Vanuit de betonskelet met rode bakstenen bouwsels kijken duizend ogen je na. Je loopt een steeg in. Aan het einde zie je warm zonlicht. Opeens ben je honderd jaar terug in de tijd. Je staat in een idyllisch groen akkerlandschap met dadelpalmen. Een briesje laat het hoge gras wuiven en ergens loopt een ezeltje. Een boerenmeisje in een kaftan komt je tegemoet. Ze kijkt je aan met een stralende glimlach. Je ziet een rij witte tanden in haar bruine gezicht.
We zijn naar de opening van het roze ding (zie 9 november) geweest in Alexandrië. Het zou geopend worden door de burgemeester en die zou eerst naar de ACAF galerie komen. Op het laatste moment wilde hij alleen naar het roze ding, waarschijnlijk omdat hij ACAF te armoedig vond. Het was hilarisch. Een leger politieagenten kwam om alles en iedereen weg te vegen. Mensen boenden het asfalt van de straat met een sopje. Het roze ding werd gedecoreerd met kantoorplanten, tot grote consternatie van het Duitse kunstenaars-duo. Uiteindelijk liep de opening uit op een mini-top tussen de burgemeester en de kersverse Duitse ambassadeur. Daarna zoefden ze weg in hun zwarte geblindeerde mercedessen iedereen in verbijstering achterlatend.
Gisteren gaven we een lezing op de American University. Julia liet Lost & Found flyers zien als introductie over grafisch ontwerp in Nederland. De studenten snapten er niets van. Ze begrepen niet dat grafisch ontwerp ook autonoom kan zijn. Egyptische kunstenaars die aansluiting willen bij de westerse hedendaagse kunst moeten sociaal geëngageerd zijn. Dat is het enige dat westerse curatoren willen zien. Kunst in Egypte is niet vrij. Als het niet de overheid is die je in een keurslijf dwingt, dan is het wel de westerse kunstwereld.
Elke dag loop ik langs deze plek op weg naar mijn atelier. Op 20 september heb ik ook al een foto van deze boom gemaakt. Deze foto doet me denken aan de tekeningen met gewassen inkt die ik maakte op de middelbare school toen ik 14 was. Gekwelde bomen op kerkhoven waren toen mijn onderwerp. Blijkbaar zit het toch nog ergens in me. Vandaag is het uitzonderlijk koud geworden, 19°C overdag en s’nachts 9°C!
We zijn weer helemaal terug in Kaïro en we beginnen er lol in te krijgen! Ondanks dat het een leerzame culturele ervaring was ben ik blij dat de Ramadan en de Eid al-Fitr voorbij zijn. Vijf weken feest is voor mij een beetje teveel van het goede. Ik heb ook de vervanging van mijn Visa kaart binnen, dus ik ben weer een volledig mens. Op de veerboot in Luxor vroeg een oude man of Julia Victoria uit haar borst liet drinken. Hij dacht dat we een van een andere planeet kwamen. De jongen die vertaalde schaamde zich dood.
Ons hotel is een lemen hut in een palmbomenbosje. We zitten op de westelijke nijloever in Al-Gurna, een dorpje aan de rand van de woestijn. Elke avond steekt er een harde wind op die de palmbomen laat bewegen. Het geluid van de grote ventilatoren boven mijn hoofd op het terras doen me opeens denken aan de propellers van een helikopter en ik waan me in Apocalypse Now. Ik kijk naar de ingang en zie een man staan met een shotgun. Ik slaak een zucht en droom verder. Gelukkig wordt er hier goed op ons gepast.